Τι ήταν το μεταρρυθμιστικό Διάταγμα «Χάτι Σερίφ», από ποιον εκδόθηκε και ποιες οι επιπτώσεις του στον ελληνικό λαό της Ανατολής (της Παρθένας Τσοκτουρίδου)

 

Το 1839 ο Σουλτάνος Αβδούλ Μετζίτ (1839-1861) εκδίδει το μεταρρυθμιστικό Διάταγμα «Χάτι Σερίφ» (Τανζιμάτ), το οποίο, πλην των άλλων, θεσμοθετεί την ισονομία ραγιάδων και αγάδων, καθώς και την θρησκευτική τους ελευθερία, βελτιώνοντας έτσι την κατάσταση των χριστιανών υπηκόων.

Στα σχολεία συνέχισε πάλι να διδάσκεται το πνεύμα της αρχαίας Ελλάδας, χώρας κατ’ εξοχή πολιτισμού και ελευθερίας.

Όλες οι θρησκευτικές εκδηλώσεις και γιορτές (Ανάσταση, Θεοφάνεια, πανηγύρεις), οι σχολικές εορτές των Τριών Ιεραρχών, οι διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις όπως, γάμοι, βαπτίσεις, Αποκριές, γίνονταν κανονικά με πλήρη ελευθερία.

Όλα ήταν τόσο αγαπητά και από τον απλό τουρκικό λαό, ώστε με τυφλή πίστη συμμετείχαν και πολλές φορές προσκυνούσαν τους εορτάζοντες θαυματουργούς αγίους.

Το εμπόριο αναπτύχθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο  τουρκικός πληθυσμός ήταν οικονομικά εξαρτημένος από τον ελληνικό πληθυσμό.

Οι κυριότεροι ποντιακοί χοροί και τα τραγούδια (με αλφαβητική σειρά)-(της Παρθένας Τσοκτουρίδου)

 

ΟΝΟΜΑ	ΠΕΡΙΟΧΗ
Ανεφορίτσας	Γαλλίαινα
Από παν κεκά ή Καπικέετκον ή Αγκαλιαστόν	Ματσούκα, Λιβερά, Γαλλίαινα
Από παν κεκά	Ακ-Νταγ-Μαντέν
Αρματσούκ	Καύκασος
Ατσιαπάτ	Πλάτανα
Γαϊτάν ή Ανάποδον	Σουράμ Καυκάσου
Γέμουρα	Γέμουρα
Γιαματάν ή τη Γιαματάς	Καρς
Γεντίαράτς ή Γετίερε	Αργυρούπολη
Γιουβαρλαντούμ	Ακ-Νταγ-Μαντέν
Διπάτ ή Γιαβαστόν ή Κοδεσπενιακόν ή Ομάλ Τραπεζούντας	Τραπεζούντα, Ελλάδα
Διπλόν κοτς ή Τίταρα	Πρώην ΕΣΣΔ
Διπλόν Ομάλ	Κιουμούς Μαντέν
Εταιρέ	Τραπεζούντα
Θύμιγμαν ή Θύμισμα	Σε όλο τον Πόντο
Καλόν κορίτς	Ματσούκα
Κελ-κιτ	Σεβάστεια
Κοτς	Σε όλο τον Πόντο
Κοτσαγκέλ	Σε όλο τον Πόντο
Κοτσάκι ή Κετσέκ-κετσέκ	Νικόπολη, Κρώμνη
Κότσαρι	Καρς
Κοτσιχτόν ομάλ ή Εμπρ-οπίς ή Ομάλι ή Τσαραχότ ή Φούλουρ-φούλουρ ή Κερασουντέικον ή Ομάλ Κερασούντας ή Λάχανα	Σε πολλές περιοχές του Πόντου, Νικόπολη, Ακ-Νταγ-Μαντέν, Κρώμνη, Ελλάδα
Κούσερα	Ματσούκα
Λέτσι	Καρς
Λετσίνα	Καρς
Μαντήλια	Κιουμούς Μαντέν
Μασαίρια ή τη Μασαιρί ή Πιτσάκ οϊν	Σε όλο τον κόσμο
Μαχμόρ	Νικόπολη
Μηλίτσα
Μητερίτσα	Τραπεζούντα
Μόντζονος	Καρς
Μωμογέρια
Ομάλ	Τσιμερά Αργυρούπολης
Ομάλ ή Παϊπούρτ ή τιζ	Καρς, Παϊπούρτ, Ακ-Νταγ-Μαντέν
Ούτσαι ή Ούτσαλτι ή Κουνιχτόν ή Ομάλ Γαράσαρης	Νικόπολη, Αξίκοϊ Νικόπολης, Ελλάδα
Πατούλα ή Πιπιλομάυενα ή Κόρη κοπέλα	Δυτικός Πόντος, Ανατολ. Πόντος, Γαλλίαινα
Σαρίκουζ	Σε όλο τον Πόντο
Σέρρα ή Λάζικον ή Τόγιαλιδικον	Σε όλο τον Πόντο, Όφις, Τόγια
Σίτον	Ίμερα
Τάμσαρα	Νικόπολη
Τάμσαρα	Άνω Ματσούκα και Αργυρούπολη
Τας ή Τάμασια	Πρώην ΕΣΣΔ
Τερς ή Γέμουρα	Ακ-Νταγ-Μαντέν, Αργυρούπολη
Τερς	Κιουμούς-Μαντέν
Τικ μονό ή Διπλόν	Ματσούκα, Γαλλίαινα
Τικ διπλόν ή Τικ γο γόνατον	Σε όλο τον Πόντο
Τικ τρομαχτόν ή λαγγευτόν	Κοτύωρα-Καρς
Τίταρα ή Τετέ αγάτς	Αργυρούπολη
Τούρναλα ή Αρμέγκον	Καρς
Τριπάτ	Άνω Ματσούκα
Τρυγώνα	Σε όλο τον Πόντο
Τσανεζάρα ή Τσαντσάρα	Ανατολικός Πόντος
Τουρτούγουζους	Κιομούς-Μαντέν
Φόνα ή Αρμενίτσας	Αργυρούπολη, Γαλλίαινα
Σιρεανίτσα ΄πη Σερανίτσα ή Εισοσιένα ή Αρμενίτσα	Νοτιοανατολικός Πόντος, Χερίανα, Αργυρούπολη
Χάλα-Χάλα	Αργυρούπολη
Χάλαϊ	Ακ-Νταγ-Μαντέν

Που εγκαταστάθηκαν οι απόγονοι των Αυτοκρατόρων Κομνηνών (της Παρθένας Τσοκτουρίδου)

ΚΟΜΝΗΝΑ 

Η ονομασία προήλθε από τους κατοίκους του, οι οποίοι θεωρούνται απόγονοι των Αυτοκρατόρων Κομνηνών της Τραπεζούντας και εγκαταστάθηκαν εδώ ως πρόσφυγες από τις περιοχές του Πόντου με την ανταλλαγή των πληθυσμών.

Στην κορυφή του βουνού “Μαύρο Πουλί” βρίσκεται μικρή σπηλιά, που φέρνει το όνομα “Κρύπτη  του  Καρά - Αλή”.

Ίχνη τειχών δύο φρουρίων και συνοικισμού υπάρχουν στην περιοχή Κομνηνών. 

Το πρώτο στο λόφο ΔΕΛΤΑ και το δεύτερο σε κωνοειδή λόφο νότια του Διαμερίσματος.

Την ύπαρξή τους μαρτυρούν αντικείμενα, που βρέθηκαν παλιότερα, όπως: πίθοι, όστρακα αγγείων, χάλκινα νομίσματα, βάση κίονα, διάφορα μάρμαρα από οικοδομές, δύο γυάλινα δαχτυλίδια, μικρή οινοχόη βυζαντινών χρόνων και μαρμάρινο ανάγλυφο, στο οποίο εικονίζεται γυναικεία μορφή με χιτώνα, με περικεφαλαία, δόρυ κι ασπίδα.

Ανατολικά του Διαμερίσματος εκτείνεται το όρος Βέρμιο.

 Μεταξύ αυτού και του βουνού “Μαύρο Πουλί” σχηματίζεται στενωπός. 

Η φυσική δίοδος, που διέρχεται μέσω αυτής, οδηγεί από την Εορδαία προς την παλιά Εγνατία οδό στην περιοχή Έδεσσας – Πύργων – Κομνηνών – Πτολεμαϊδας, ως συντομότερη, ακολουθούσαν κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας καραβάνια των εμπόρων για τη διακίνηση των προϊόντων.  

Πηγή: "Η προγονική ιστορία του Δήμου Βερμίου", Παρθένα Τσοκτουρίδου, 

2002, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κοζάνης

Το Ιωνικό αλφάβητο και οι επιρροές του (της Παρθένας Τσοκτουρίδου)

Τα γραπτά ελληνικά μνημεία αριθμούν ζωή 3.000 περίπου ετών. Οι γλωσσολόγοι αναφέρουν ότι οι κάτοικοι της ιστορικής περιόδου πήραν από τους προγενέστερους πολλά στοιχεία της γλώσσας τους, όπως είναι τα τοπωνύμια και διάφορες άλλες λέξεις, που σημαίνουν γνωστά αντικείμενα του πολιτισμού τους (π.χ. Τερβησσός, Ταρβασσός, Σαλαγασσός μοιάζουν με τα δικά μας: Παρνασσός, Ταφιασσός, Ιλισός, Υμητός κ.α.).

Το αλφάβητο της Μιλήτου (Ιωνικό) αποτελείται επίσης από 24 γράμματα.  Στην αρχή το χρησιμοποιούσαν οι ιωνικές πόλεις της Μικρασίας και τα νησιά Λέσβος, Χίος, Σάμος, Ρόδος, Κύπρος κ.α. Με τον καιρό γίνεται πανελλήνιο.

Από το 403 π.Χ. τα στοιχεία του ιωνικού αλφαβήτου επικράτησαν και στην Αθήνα κι ύστερα από πρόταση του ρήτορα  Αρχίνου  καθιερώνονται με νόμο. 

Τα τοπικά αλφάβητα καταργούνται σταδιακά κι επικρατεί το λεγόμενο αττικό, που προήλθε κυρίως από το ιωνικό. Ο αριθμός των 24 γραμμάτων και η σειρά τους παραμένουν, σχεδόν αμετάβλητα, μέχρι τις μέρες μας.

Αργότερα αλλάζει μόνο το σχήμα και η μορφή τους, σε σημείο που με το σχήμα των γραμμάτων να μπορεί να χρονολογηθούν οι επιγραφές που βρέθηκαν ή βρίσκονται, καθώς και οι περγαμηνές, οι πάπυροι και άλλα γραπτά μνημεία.

Το έργο «Λεξικό των 10 Αττικών ρητόρων» του Γραμματικού από την Αλεξάνδρεια Αρποκρατίονα του Βαλέριου (2ος αι. π.Χ.) δείχνει την προσπάθεια που έγινε την εποχή εκείνη, να δημιουργηθεί γραπτή γλώσσα διαφορετική από κείνη που μιλιόταν, στηριγμένη στο λεξιλόγιο της αττικής διαλέκτου.

Σε ιωνική διάλεκτο γράφτηκαν οι ελεγείες, είδη ποίησης που ήταν θρήνοι, μοιρολόγια και αποτελούν μετάβαση από το έπος στη λυρική ποίηση. 

Η ελεγειακή ποίηση αναπτύχθηκε στην Ιωνία και η γλώσσα της είναι η Ιωνική διάλεκτος με πολλά στοιχεία αιολικά και δωρικά. Οι ελεγειακοί ποιητές χρησιμοποιούσαν την Ομηρική γλώσσα και ο Θέογνης, παρά τη δωρική καταγωγή του, έγραψε τις ελεγείες του σε ιωνική διάλεκτο. Ονομαστοί ποιητές του είδους αυτού ήταν ο Καλλίνικος ο Εφέσιος, ο Τυρταίος, που έγραψε πολιτικές και πολεμικές ελεγείες, ο Μίμνερμος ο Κολοφώνιος, ο Σόλων ο Αθηναίος, ο Φωκυλίδης ο Μιλήσιος, ο Καλλίμαχος, ο Σιμωνίδης, ο Αντίμαχος ως προς τους Λατίνους, ο Οβίδιος και ο Κάτουλλος. Νεώτεροι Έλληνες που καλλιέργησαν το ελεγειακό στίχο ήταν: Σολωμός, Μαβίλης, Βαλαωρίτης, Γρυπάρης, Παλαμάς, Χατζόπουλος.

«Περί αιτιών και σημείων οξέων και χρονίων παθών» είναι τα έργα που έγραψε σε ιωνική διάλεκτο, ο Αρεταίος ο Καππαδόκης (2ος αι Π.Χ), που θεωρείται ο σπουδαιότερος γιατρός μετά τον Ιπποκράτη και ο οποίος περιέγραψε πρώτος τη νόσο του διαβήτη.

Σε ιωνική διάλεκτο με αιολικούς τύπους είναι γραμμένη η ποίηση της Σαπφώς και του Αλκαίου του λυρικού ποιητή Ανακρέοντα του Τήιου (6ος αι. Π.Χ.). Η ποιητική του συλλογή «Ανακρεόντεια» αποτελείται από ποιήματα που εξυμνούν την αγάπη, τη ζωή, την Αφροδίτη και το Διόνυσο το θεό του κρασιού.

Ίωνας λυρικός ποιητής που συνδύασε την ιωνική χάρη με τη δωρική βαρύτητα ήταν ο Αλκμάν Λάκων. Καλλιέργησε τη σπαρτιατική διάλεκτο και την εμπλούτισε με αιολικούς τύπους και επικά στοιχεία. Εφάρμοσε τις καινοτομίες των προηγούμενων ποιητών Αρχίλοχου, Τέρπανδρου και Θαλήτα και παρουσίασε μεγάλη ποικιλία στη στιχουργία. Αιχμαλωτίστηκε από τους Κιμμέριους και πουλήθηκε δούλος στη Σπάρτη, αλλά για την ευφυία του απελευθερώθηκε και ονομάστηκε «πολίτης εκ Μεσσόας» (μία από τις φυλές της Σπάρτης). Τότε πήρε και το όνομα και την επωνυμία Αλκμάν Λάκων.

Σε αττική διάλεκτο με ιωνικούς τύπους και στοιχεία τοπικών διαλέκτων είναι η γλώσσα των έργων του Αθηναίου κωμωδιογράφου Αριστοφάνη (445-385 π.Χ.).

Μελετώντας την ελληνική αρχαιότητα, ο Βάιχ Έριχ, ένας Γάλλος Ελληνιστής, γερμανικής καταγωγής (1818-1909),  δίδαξε στο Στρασβούργο (1846-49), στη Μπεζανσόν (1849-1876) και από το 1876 στη Σορβόνη  με σπουδαιότερα από τα έργα του : «Η τάξη των λέξεων στις αρχαίες γλώσσες σε σύγκριση με τις σύγχρονες» (1879), «Μελέτες για το αρχαίο δράμα» (1897), «Μελέτες για την ελληνική αρχαιότητα» (1900). Εξέδωσε επίσης επιμελημένες εκδόσεις του Αισχύλου με σχόλια (2 τόμοι 1858-67), εφτά τραγωδίες του Ευριπίδη (1868) και διάφορες δημηγορίες του Δημοσθένη, με μεταφράσεις και κριτικά σχόλια.

Ο Μακεδονομάχος Ιωάννης Μπουμπαράς από το Μπλάτσι Εορδαίας στη μάχη του Μουρικίου (της Παρθένας Τσοκτουρίδου)

«Ήταν αδύνατον να βρεθεί τρόπος ν’ αποφύγει κανείς τη σύγκρουση με τον τουρκικό στρατό, αφού οι Βούλγαροι χωρικοί ήταν δασκαλεμένοι στην προδοσία» μας περιγράφει ο καπετάν Βέργας (Πέτρος Μάνος) τα γεγονότα της μάχης εκείνης ως εξής:

21^η Απριλίου 1905: Ο καπετάν Βέργας με τα σώματα των Ρούβα και Γύπαρη τοποθέτησαν καραούλια στην περιφέρεια του χωριού Μπλάτσι.

22^η Απριλίου 1905: Πρωί, 7.00’ η ώρα. Ακούστηκε μία φωνή από το καραούλι: «Έρχονται οι Τούρκοι». Ο καπετάν Ρούβας διέταξε μερικά παλικάρια υπό τον οπλαρχηγό του Γ. Τόμπρα να πεταχτούν στην αντικρινή κορυφή του βουνού και να ταμπουρωθούν εκεί με τη διαταγή να κόψουν το δρόμο του τουρκικού στρατού.

Ο Γύπαρης με τριάντα διαλεχτά παλικάρια κατέβηκε χαμηλότερα προς τη ρίζα του βουνού για να προλάβει τον τουρκικό στρατό.

Όταν δόθηκε το σύνθημα, άρχισε η μάχη. Μάχονταν παλικάρια στήθος με στήθος απέναντι τριπλάσιας δύναμης Νιζάμηδων.

Οι φοβεροί κρότοι των τουφεκιών, οι βρισιές των Τούρκων, τα γιουχαϊσματα των εκδικητών και το βογκητό των πληγωμένων παρουσίαζαν μια άγρια εικόνα τη στιγμή εκείνη που έμοιαζε σαν αληθινή κόλαση.

Δίπλα στον οπλαρχηγό Γύπαρη, ο οποίος μάχονταν με αληθή αυταπάρνηση, τραυματίστηκε βαριά ο οπλαρχηγός του Ιωσήφ Κουντουράκης και φονεύτηκε ο Μανούσος Κουτσουδάκης του σώματός του.

Λίγο παραπέρα έπεσε ο Θεόδωρος Καμπανάς και τραυματίστηκαν βαριά τρεις άλλοι, μεταξύ των οποίων και ο Ιωάννης Δαμιανάκης, υπαρχηγός, του Αρχηγού Ρούβα.

Οι εκδικητές σκορπίσανε παντού το θάνατο και εμπνέοντας τον τρόμο, ανάγκασαν τους λίγους τρομαγμένους Νιζάμηδες να πετάξουν τα τουφέκια τους και  να φύγουν θρηνώντας με τη λέξη «Αλλάχ» που έβγαζαν  από το στόμα  τους.

Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ένα από τα Μπλατσιώτικα παλικάρια της μάχης του Μουρικίου, τον Ιωάννη Μπουμπαρά, ο οποίος πρόσφερε τις υπηρεσίες του ως οδηγός και ανιχνευτής στα σώματα του Παύλου Γύπαρη, του Πέτρου Μάνου και του Ρούβα, τον οποίο συνέλαβε  οθωμανική περίπολος. Ευτυχώς είχε προλάβει  να καταστρέψει μια εμπιστευτική επιστολή που θα παρέδιδε στην Επιτροπή του Αγώνα. Όσο κι αν τον βασάνισαν οι Τούρκοι για να φανερώσει το περιεχόμενο της επιστολής, δεν κατάφεραν να τον λυγίσουν να μαρτυρήσει, ούτε πρόδωσε και το μονοπάτι από το οποίο διέφυγαν οι Έλληνες αντάρτες κι έτσι προχώρησαν στη δολοφονία του.

Ορειχάλκινη προτομή του ήρωα Μακεδονομάχου φιλοξενείται στο παλιό πάρκο της Πτολεμαΐδας, όπου στην πρόσοψη του βάθρου αναγράφονται τα λόγια:

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΟΥΜΠΑΡΑΣ 
ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΒΛΑΣΤΗ 
ΚΑΤΑΚΡΕΟΥΡΓΗΘΗΚΕ  ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ 
ΤΟ 1905

Η προτομή είναι δημιουργία του γλύπτη ΧΡ. Γ. ΣΑΜΑΡΑ και αντίγραφό της έχει τοποθετηθεί στη γενέτειρα του αγωνιστή (στο παρεκκλήσι του αγίου Κοσμά και αγίου Χρυσόστομου, στην είσοδο του χωριού πάνω στο δρόμο που οδηγεί στην Πτολεμαΐδα).

Δέος και συγκίνηση, τέλος, προκαλούν τα κάτωθι ποιητικά λόγια του Παύλου Γύπαρη για τον  ήρωα Ιωάννη Μπουμπαρά, που αξίζει να μνημονεύσουμε: 

«Τη μάχη αυτή του Μουρικιού, πλήρωσεν ο Μπουμπάρας

δια να μετριάσουνε της μάχης την τρομάρα.

Τον είχαμε οδηγό, γιατί ήταν αντρειωμένος

μα από τους Βούλγαρους ασφαλώς ήτανε προδωμένος.

Έγινεν εθνομάρτυρας ως ήρωας μεγάλος

γιατί είχεν πατριωτισμό και στην ψυχή του κάλος.

Εγώ που τον εγνώρισα θα τον ετραγουδήσω:

Πάνω στο Μπλάτσι στο βουνό στου Μουρικιού το βράχο

να στήσετε την προτομή σ’ αυτόν τον πολεμάχο.

Σύντροφος ήταν αχώριστος στη δράση μας την πρώτη.

Κλάψετε την παλικαριά την όμορφη τη νιότη

που πάλεψεν ο θάνατος τόσες φορές μαζί του

Στήθος με στήθος, μα ποτέ δεν δείλιασε η ψυχή του».

Τι σημαίνει εις άνθρωπος;

Ενός ανδρός το αίμα,

εάν ποτίσει το χώμα της Μακεδονίας,

θα εθυπνήσωσιν οι κοιμώμενοι,

θα εγκαρδιωθώσιν οι τρομοκρατηθέντες,

θα φυτρώσωσιν επί της ευγενούς γης

εκδικηταί και σωτήρες.

Π. Μελάς

Πηγές:

1.   Θεόδωρου Κ. Πασσαλίδη στο site: e-ptolemeos.gr

2.  Εγκυκλοπαίδειας «Αλησμόνητες πατρίδες του Ελληνισμού», τόμος 6, 
    ΑΝΩ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ: Το μήλο της έριδας 6 λαών, σελ. 172, εκδόσεις Κεσόπουλος, 
    «Η μάχη του Μουρικίου από τον καπετάν Βέργα (Πέτρο Μάνο)».